W polskiej technice projektowania przemysłowego są 3 główne normy stosowane w przypadku budowy rurowych instalacji procesowych:
🔶DIN (Deutsches Institut für Normung)
🔶ISO (International Organization for Standardization)
🔶ASME (American Society of Mechanical Engineers)
I choć wszystkie trzy normy mają na celu standaryzację i ujednolicenie parametrów technicznych, różnią się zakresem, pochodzeniem i zastosowaniem.
W tym artykule postaram się wskazać pewne cechy charakterystyczne każdej z norm oraz odpowiem, w jakiego rodzaju przedsięwzięciach stosuje się każdą z nich.
Zaczniemy od porównania norm DIN i ISO.
Normy DIN są opracowywane przez Niemiecki Instytut Normalizacyjny i są popularne głównie w Niemczech oraz krajach posługujących się standardami niemieckiego inżynieringu. W przypadku rur norma DIN określa parametry takie jak wymiary zewnętrzne, grubość ścianek, materiały oraz sposób łączenia rur.
Przykłady norm DIN dla rur to:
💠DIN 2448 – dla rur stalowych bezszwowych.
💠DIN 11850 – dla rur stosowanych w przemyśle spożywczym i farmaceutycznym.
Normy ISO natomiast to międzynarodowe standardy, które mają na celu ujednolicenie parametrów technicznych na globalnym rynku. Normy ISO dotyczące rur obejmują podobne parametry jak normy DIN, ale są szerzej stosowane na całym świecie. Dzięki temu instalacje budowane zgodnie z normą ISO mogą być łatwo zintegrowane i używane w międzynarodowych projektach.
Przykłady norm ISO dla rur to:
💠ISO 1127 – dla rur stalowych nierdzewnych o precyzyjnych wymiarach.
💠ISO 65 – dla rur gwintowanych stalowych.
W praktyce, nie ma jednoznacznych przepisów globalnie nakazujących wybór jednej, konkretnej normy, gdyż zależy to od specyfiki projektu, parametrów mediów, doświadczenia projektantów, rodzaju użytych maszyn, lokalnych przepisów, wymagań Klienta i kilku innych kwestii, osobliwych dla różnych przedsięwzięć. Dlatego też w praktyce, w wielu projektach – czy to firm europejskich, amerykańskich czy mających inne pochodzenie, spotkać można i jedne i drugie normy.
Są jednak pewne prawidłowości, które można zaobserwować analizując różne projekty, na przykład jeśli pracujemy w amerykańskiej korporacji, której zakład ma w zamiarze używać maszyn od różnych światowych producentów a firma ma zamiar sprzedawać produkty w USA i/lub na całym świecie, to duże prawdopodobieństwo, że w celu ujednolicenia standardu, częściej użyte zostaną normy ISO.
Z kolei, jeśli firma ma europejskie korzenie, użyte mają zostać maszyny wyprodukowane według europejskich standardów a fabryka ma produkować na rynek europejski, to duże jest prawdopodobieństwo, że częściej użyte zostaną normy DIN.
Są oczywiście wyjątki od powyższych, niemniej firmy najczęściej preferują wybierać ten standard, którego używają dotychczas. Jak wspomnieliśmy – wszystko zależy jednak od specyfiki projektu i wyboru Inwestora. Ważne jest tu również m.in. doświadczenie projektantów, zgodność maszyn z danym standardem, itp.
Zatem podsumujmy:
🔷Norma DIN: Często stosowana w Niemczech i krajach, w których niemiecka technika inżynierska ma szerokie wpływy – w tym w krajach UE.
🔷Norma ISO: Stosowana w projektach międzynarodowych, globalnych korporacji, firm amerykańskich oraz tam, gdzie kluczowa jest globalna zgodność. W praktyce może być używana do instalacji, które mają być kompatybilne na poziomie międzynarodowym.
A więc tak jak wspomniano – ogółem jest tu dość duża swoboda wyboru z pewnymi wyjątkami wynikającymi z wymagań regionu lub konkretnego Klienta.
Warto zaznaczyć, że te dwa standardy dopracowane zostały w taki sposób, aby można było porównać wymiary między sobą za pomocą tabeli. Poniżej przykładowa tabela pokazuje takie porównanie niektórych średnic znamionowych i wymiarów norm ISO i DIN. Akronim DN jest skrótem określający umowną nazwę średnicy nominalnej (Diameter Nominal). I tak – rura o średnicy nominalnej DN10 wg. ISO będzie miała wymiar 17,2 mm a wg. DIN 11850 12 mm (pierwsza liczba oznacza średnicę) x 1 mm (druga liczba oznacza grubość ścianki). Natomiast odpowiednikiem DN10 w calach będzie rura o wymiarze 3/8″. Z kolei w zapisie metrycznym DN10 będzie – podobnie jak w przypadku DIN 11850 0dpowiadać wymiarowi 12mm średnicy i 1mm grubości ścianki.
Źródło:www.alterct.com
Z kolei norma ASME to zbiór standardów technicznych, które mają na celu zapewnienie bezpieczeństwa, jakości oraz spójności w budowie i eksploatacji urządzeń mechanicznych, ze szczególnym naciskiem na instalacje ciśnieniowe. ASME jest szczególnie znana z Boiler and Pressure Vessel Code (BPVC), który reguluje projektowanie, produkcję oraz inspekcje kotłów, zbiorników ciśnieniowych i rurociągów. Norma ASME została stworzona przez American Society of Mechanical Engineers i jest szeroko stosowana w Ameryce Północnej, ale znajduje również zastosowanie w pozostałych częściach świata, w specyficznych branżach.
Główne różnice miedzy ISO, DIN i ASME to:
➡ Geograficzny zasięg:
🔵 ASME: Stosowana głównie w Ameryce Północnej ale uznawana jest w wielu krajach na świecie, gdzie wymagana jest wysoka wytrzymałość na ciśnienie rur o dużych średnicach zastosowanych w instalacjach przemysłowych np. w energetyce lub petrochemii
⚫ DIN: Szeroko stosowana w Niemczech i krajach UE. Znajduje zastosowanie głównie w przemyśle motoryzacyjnym, chemicznym i spożywczym
🔴 ISO: Normy międzynarodowe, stosowane na całym świecie, harmonizują standardy na poziomie globalnym, ułatwiając handel i współpracę między różnymi krajami
➡ Specyfika techniczna:
🔵 Normy ASME do rur, mają bardziej rygorystyczne wymagania dotyczące wytrzymałości, testowania i inspekcji. W kontekście rur stosowanych w instalacjach procesowych, ASME określa szczegółowe parametry dla materiałów odpornych na wysokie ciśnienia i temperatury, np. ASME B31.3.
⚫ Normy DIN są bardziej szczegółowe w odniesieniu do specyfikacji materiałów, wymiarów i tolerancji używanych w obrębie Europy. Tu za przykład podać można wcześniej wspomniane DIN 2448 dla rur stalowych bezszwowych czy DIN 11850 dla rur higienicznych
🔴 Normy ISO są bardziej ogólne i nastawione na unifikację międzynarodowych standardów. Przykłady to również wcześniej wspomniane ISO 1127 dla rur stalowych nierdzewnych o precyzyjnych wymiarach czy ISO 65 dla rur gwintowanych stalowych.
Warto zaznaczyć, że ASME, choć jest standardem amerykańskim, znajduje szerokie zastosowanie również w Europie, zwłaszcza w specyficznych branżach, takich jak:
💠Przemysł petrochemiczny i gazowy: Normy ASME są preferowane w projektach instalacji rurociągów ciśnieniowych, zbiorników oraz innych urządzeń przemysłowych, szczególnie tam, gdzie wymagane są rygorystyczne testy i certyfikaty zgodności.
💠Energetyka: W elektrowniach, szczególnie tych bazujących na paliwach kopalnych, normy ASME są często stosowane do projektowania i budowy instalacji o wysokich wymaganiach ciśnieniowych.
💠Projekty międzynarodowe: ASME jest stosowane w projektach europejskich, które mają na celu eksport produktów lub współpracę z firmami amerykańskimi. Ponieważ ASME jest międzynarodowo uznawane, jego stosowanie w Europie ułatwia zgodność techniczną przy współpracy z globalnymi partnerami.
Poniżej przykładowa tabela wielkości i grubości ścianek. Proszę zwrócić uwagę szczególnie na dolną część – tam już są naprawdę wielkie średnice i grubości!
W praktyce zatem, normy ASME mogą mieć zastosowanie wszędzie tam, gdzie standardy DIN i ISO są niewystarczające dla zapewnienia wytrzymałości instalacji – na przykład, gdy ciśnienie używanego medium przewyższa możliwości rur DIN i ISO, przez co rura wymagać będzie grubszych ścianek a dodatkowo, sam wymiar rury jest spory np. 1000 mm.
Podsumowując, normy ASME różnią się od DIN i ISO głównie w zakresie specyfikacji dotyczących standaryzacji, bezpieczeństwa i projektowania instalacji ciśnieniowych. DIN i ISO mogą być w wielu miejscach używane zamiennie, choć w Unii europejskiej i strefach wpływu niemieckiej inżynierii, raczej częściej wybierana jest norma DIN. ISO częściej stosowane jest tam, gdzie np. używa się maszyn z różnych stron świata a sam produkt wyprodukowany na linii produkcyjnej ma być sprzedawany w wielu krajach świata. Z kolei ASME jest normą amerykańską, i głównie używa się jej w Ameryce Północnej jednak jest powszechnie stosowana w Europie w branżach wymagających rygorystycznych testów i certyfikacji, takich jak energetyka i przemysł petrochemiczny.
