Inwestycje przemysłowe to przedsięwzięcia, które ze względu na swój charakter, obwarowane wieloma wymaganiami prawnymi.
Do takich wymagań zaliczają się oceny zgodności, ekspertyzy techniczne i certyfikaty od specjalistycznych jednostek notyfikowanych, których wymagać mogą niektóre z elementów inwestycji jeszcze przed oddaniem jej do użytku.
Czym w ogóle są jednostki notyfikowane jakie obszary inwestycji najczęściej wymagają certyfikacji od nich?
Na te pytania postaramy się odpowiedzieć w poniższym artykule.
Jednostki notyfikowane to w dużym skrócie organy lub laboratoria certyfikowane przez Państwo (w zasadzie zgłoszone Komisji Europejskiej i władzom państw członkowskich Unii Europejskiej), oceniające zgodność niektórych, wrażliwych aspektów inwestycji z obowiązującymi przepisami prawa. Jednostki te wykonują najczęściej czynności z zakresu wzorcowania, badania, certyfikacji i inspekcji, na podstawie których dokonywana jest ocena zgodności wykonania danego elementu inwestycji z właściwymi dla nich normami.
Pełną listę jednostek notyfikowanych działających w Polsce znaleźć można pod poniższym linkiem:
W Polsce, jedną z najpopularniejszych jednostek notyfikowanych, która najczęściej wybierana jest do dokonania oceny zgodności jest Urząd Dozoru Technicznego (UDT). Na obiektach przemysłowych, najczęściej dozorowi UDT podlegają aplikacje, obejmujące trzy główne obszary.
Pierwszym z nich są urządzenia dźwigowe.
W Polsce certyfikaty UDT potocznie nazywane są dozorem. Dozór jest niezbędny dla zapewnienia bezpieczeństwa i potwierdzenia zgodności z przepisami a dokonać go należy najczęściej jeszcze przed rozpoczęciem użytkowania urządzenia.
Zasadniczo, dozór techniczny wymagany jest dla wszystkich urządzeń podnoszących, takich jak suwnice, żurawie, windy towarowe i osobowe, wciągarki ale także podnośniki nożycowe czy wózki widłowe. Te urządzenia muszą spełniać rygorystyczne normy bezpieczeństwa, aby zapobiec wypadkom i zagrożeniom w miejscu pracy.
Co więcej, urządzenia dozorowe – podobnie jak samochody – trzeba cyklicznie badać od kątem sprawności. Wiąże się to z koniecznością korzystania z usług osób posiadających uprawnienia UDT do konserwacji danego typu urządzeń.
Ale uwaga – to, że dozór jest wymagany nie oznacza, że wszystkie urządzenia dźwigowe podlegać będą takiej samej procedurze. W Polskim prawie przewidziano dozór pełny, ograniczony i uproszczony.
Warto pochylić się nad ostatnią grupą, gdyż określenie urządzeń podlegających pod uproszczoną procedurę dozoru najczęściej stwarza najwięcej problemu na obiektach.
Zasadniczo, uproszczony dozór w praktyce oznacza, że nie urządzenia podlegające pod niego nie wymagają zgłoszenia do UDT, badań okresowych i nie wymagają uprawnień UDT do ich obsługi.
Są trzy główne rodzaje takich urządzeń:
🔷 wciągarki/wciągniki przeznaczone wyłącznie do obsługi materiałów, mające maksymalny udźwig do 250kg, pracujące poza strefami EX
🔷 wciągarki/wciągniki posiadające napęd jednofazowy i udźwig maksymalnie 1000 kg, pracujące poza strefami EX
🔷 wciągarki/wciągniki posiadające napęd ręczny i udźwig do 2000 kg
Warto jednak zaznaczyć jeszcze raz, że uproszczony dozór nie oznacza wcale, że urządzenia te nie wymagają dozoru czy są wyjęte spoza prawa – oczywiście, wszystkie takie urządzenia muszą spełniać wymagania przewidziane w wybranych przepisach ustawy z 21.12.2000 r. o dozorze technicznym (Dz.U. z 2015 r. poz. 1125 ze zm.). Dodatkowo, ich obsługą zawsze powinna zajmować się przeszkolona osoba.
Zatem zanim zaczniemy użytkować inwestycję zawierającą urządzenia dźwigowe, należy zweryfikować z UDT konieczność dokonania stosownych procedur dozorowych, potwierdzających zgodne z prawem oraz bezpieczne wykonanie i użytkowanie sprzętu.
Drugim, najczęściej występującym rodzajem elementów wymagających dozoru UDT są urządzenia ciśnieniowe.
Urządzeniami ciśnieniowymi, które wymagają dozoru technicznego są m.in. autoklawy, kotły parowe, kotły cieplne o temperaturze większej niż 110 °C, niektóre rurociągi przesyłowe czy technologiczne, niektóre zbiorniki i wiele innych. Pełna lista określona jest w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2012 r. w sprawie rodzajów urządzeń technicznych podlegających dozorowi technicznemu.
Aby element instalacji procesowej wymagał dozoru, musi zostać spełniony szereg kryteriów, które są różne dla różnych rodzajów instalacji. I tak na przykład:
🔷 w przypadku rurociągów technologicznych, dozór wymagany będzie dla rurociągów pracujących w obiegu zamkniętym, służących do obsługi materiałów niebezpiecznych o właściwościach trujących, żrących i palnych, gdzie ciśnienie przy najwyższej dopuszczalnej temperaturze przekracza 0,5 bara a dodatkowo średnica nominalna takiego rurociągu jest większa niż DN 25. Jest też pewien wyjątek – są nim rurociągi, których nadciśnienie pary przy najwyższej dopuszczalnej temperaturze jest mniejsze niż 0,5 bara ale jednocześnie iloczyn nadciśnienia dopuszczalnego cieczy i średnicy nominalnej rurociągu DN jest większy 2000 barów – w tym przypadku dozór również jest konieczny.
🔷 z kolei w przypadku zbiorników, konieczny jest do spełnienia warunek:
V x P > 300 bar x dm3
gdzie:
V – pojemność w dm3
P – nadciśnienie w barach – jest to nadciśnienie określone przez producenta zbiornika lub nadciśnienie nastawy zaworu bezpieczeństwa lecz to nadciśnienie jest większe niż 0,5 bara. Ale, występują tu pewne wyjątki dlatego w przypadku konkretnych zbiorników spełniających te kryteria, warto poprosić o szczegółową weryfikację UDT.
🔷 w przypadku kotłów natomiast, kryterium tym jest praca w zamkniętym obiegu (w przypadku cieczowych) i objętość – jeśli przekracza 2dm3 , oznacza to, że wymagany jest dozór.
Więcej informacji na temat wymogów dla pozostałych rodzajów instalacji znaleźć możemy na stronie Urzędu Dozoru Technicznego, do którego link podajemy poniżej:
www.udt.gov.pl/co-i-kiedy-podlega-dozorowi/urzadzenia-cisnieniowe
W przypadku, gdy instalacja spełnia kryteria, oznacza to, że jest ciśnieniowa i konieczne staje się uzyskanie odpowiedniej dokumentacji technicznej oraz wykonanie niezbędnych testów i ocen zgodności, które muszą być przeprowadzone zgodnie z wymaganiami określonymi w dyrektywie.
Wówczas, dozór UDT traktowany jest jako zezwolenie na eksploatację i potwierdzenie, że instalacja procesowa spełnia wszystkie wymagania bezpieczeństwa i jakości, co z kolei zapewni bezpieczne i skuteczne działanie całego procesu produkcyjnego.
Trzecim rodzajem popularnych instalacji obiektowych, dla których dozór ze strony UDT jest wymagany są instalacje, służące do przechowywania materiałów niebezpiecznych.
Dotyczy to zarówno instalacji bezciśnieniowych jak i ciśnieniowych, jeżeli substancje i preparaty chemiczne w nich przechowywane, zostały zakwalifikowane na podstawie odrębnych przepisów jako niebezpieczne: bardzo toksyczne, toksyczne, szkodliwe albo żrące.
Wyjątek stanowią tu materiały wybuchowe, które coprawda nie potrzebują dozoru UDT ale wymagają spełnienia minimalnych wymagań dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy związanych z możliwością wystąpienia w miejscu pracy atmosfery wybuchowej, które zapisane zostały w dyrektywie 1999/92/WE (ATEX User). W tym przypadku, przepisy obligują pracodawcę do wyznaczenia i oznakowania stref zagrożenia wybuchem oraz wyposażenia miejsc pracy w urządzenia dostosowane do występujących w nich zagrożeń – wszystko na podstawie odpowiedni sporządzonej analizy ryzyka. Odpowiednie wyznaczenie stref, jak również prawidłowy dobór urządzeń do tych stref są kluczowe w kontekście zapewnienia bezpieczeństwa pracowników. Wyznaczeniem takich stref zająć się powinni eksperci – mogą tego dokonać zatem zarówno firmy prywatne o takiej specjalności (np. Grupa Wolff lub Corona Serwis), strażacy posiadający odpowiednie uprawienia ale także UDT-CERT czyli jednostka UDT zajmująca się komercyjnym wykonywaniem tego typu usług.
Wróćmy jednak do meritum.
W przypadku materiałów żrących, toksycznych i szkodliwych, obiekty aby podlegać dozorowi UDT pod kątem magazynowania materiałów niebezpiecznych, muszą spełniać szereg kryteriów określonych m.in. w rozporządzeniu Ministra Gospodarki z dnia 16 kwietnia 2002 roku w sprawie warunków technicznych dozoru technicznego, jakim powinny odpowiadać zbiorniki bezciśnieniowe i niskociśnieniowe przeznaczone do magazynowania materiałów trujących lub żrących (Dz.U. Nr 63, poz. 572).
W skrócie – aby uzyskać dozór, obiekt przede wszystkim musi być zaprojektowany i wykonany zgodnie z odpowiednimi normami i wytycznymi dotyczącymi bezpieczeństwa w magazynowaniu substancji niebezpiecznych. Konstrukcja obiektu powinna być dostosowana do przechowywania konkretnego rodzaju materiałów, uwzględniając ich właściwości chemiczne oraz ewentualne ryzyko wybuchu, pożaru lub skażenia.
Dodatkowo, obiekt magazynowy musi być wyposażony w odpowiednie systemy ochrony przeciwpożarowej, takie jak systemy detekcji i gaśnicze, aby zapobiec ewentualnym zagrożeniom. Wymagane jest także zastosowanie odpowiednich urządzeń i zabezpieczeń technicznych, które minimalizują ryzyko wystąpienia awarii lub wycieków.
Wszystkie powyższe kwestie należy wziąć pod uwagę najlepiej na etapie projektowania, niemniej w niektórych przypadkach, po części możliwe jest również wykonanie prac dostosowawczych na obiektach już istniejących. Warto zatem mieć na uwadze powyższe wymogi planując realizację swojej inwestycji.
Tyle w kwestii UDT.
Są jednak jeszcze pozostałe obszary inwestycji, które wymagać mogą certyfikatów od jednostek notyfikowanych, posiadających inny zakres kompetencji. Najpopularniejszymi z nich są obszary wymagające zaangażowania TDT i GUM.
Transportowy Dozór Techniczny (TDT) to jednostka nadzoru technicznego, której celem jest zapewnienie bezpieczeństwa, jakości i zgodności z przepisami wszelkich obiektów, urządzeń i systemów powiązanych z transportem.
TDT jest szczególnie istotny w przypadku inwestycji związanych z infrastrukturą transportową, takich jak budowa dróg, mostów, portów czy linii kolejowych ale nie tylko bo w praktyce, w przemyśle dozoru TDT wymagać mogą również takie instalacje, jak stacje napełniania i rozładunku dla cystern.
W ramach swoich obowiązków, Transportowy Dozór Techniczny sprawdza zgodność obiektów z normami technicznymi, przepisami bezpieczeństwa oraz specyfikacjami projektowymi. Wydaje również świadectwa dopuszczenia pojazdów do przewozu niektórych towarów niebezpiecznych a także szkoli osoby, zajmujące się konserwacją sprzętu transportowego podlegającego nadzorowi.
Z kolei Główny Urząd Miar (GUM) to instytucja państwowa odpowiedzialna za metrologię, czyli naukę o pomiarach oraz systemy jednostek miar i ich wzorców. W ramach swoich kompetencji, Główny Urząd Miar prowadzi nadzór nad legalnością i dokładnością używanych przyrządów pomiarowych oraz prowadzi legalizację tych urządzeń.
Elementy inwestycji, które mogą podlegać kontroli i legalizacji Głównego Urzędu Miar, są związane z tymi obszarami przemysłu, gdzie precyzyjne pomiary są kluczowe – mogą to być m.in. instalacje wymagające ustanowienia Składu Podatkowego (np. miejsca, w których używany jest alkohol podlegający naliczeniu akcyzy), liczniki pomiaru energii elektrycznej, gazomierze, itp.
Istnieje oczywiście wiele więcej jednostek notyfikowanych, które wykonują czynności z zakresu oceny zgodności, wzorcowania, badania, certyfikacji i inspekcji poszczególnych aspektów inwestycji, jednak te które wymieniliśmy w ostatnich wpisach są najpopularniejszymi z wybieranych w Polskim przemyśle. Warto zatem zapamiętać akronimy UDT, TDT i GUM oraz wiedzieć, jaki mają zakres kompetencji.
