Ostatnimi czasy zaobserwować można tendencję do silniejszego formalizowania przedsięwzięć inwestycyjnych czyli mówiąc kolokwialnie do produkowania większej ilości “papierologii” w trakcie realizacji. Często wymagane są “papiery” dość osobliwe, które w zachodniej Europie czy USA są standardem używanym od wielu lat, natomiast w Polsce dopiero zaczynają wchodzić do list pozycji obowiązkowych. Pomówimy zatem o kilku często spotykanych “papierach”, wymaganych podczas realizacji prac spawalniczych.
Podstawowym dokumentem wymaganym podczas każdej realizacji są uprawnienia spawacza.
Ten dokument odgrywa kluczową rolę w zapewnieniu jakości i bezpieczeństwa spawanych konstrukcji i rur. Uprawnienia świadczą o zdolności spawacza do wykonywania określonych typów spoin oraz spełniania określonych standardów jakościowych. W przemyśle można spotkać różne poziomy uprawnień spawaczy, które są zazwyczaj określane według norm określonych przez międzynarodowe organizacje takie jak ISO czy ASME.
Podstawowym poziomem uprawnień jest “Zaświadczenie o ukończeniu szkolenia” albo “Świadectwo egzaminu spawacza”, ewentualnie “Książka spawacza” – uprawnienia te określone zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki z dnia 27 kwietnia 2000 r. W praktyce przemysłowej najczęściej wymagane są uprawnienia spawacza otrzymywane po zdaniu egzaminu, które wydawane są przez odpowiednie jednostki certyfikujące takie jak UDT, Instytut Spawalnictwa, TÜV Rheinland, itp. Uprawnienia spawalnicze są ważne trzy lub dwa lata, w zależności od materiału. Uprawnienia te różnią się w zależności od wymagań – osobne szkolenie i uprawnienia należy mieć dla spawania MIG131, MAG 135, TIG 141 i innych, powszechnie występujących. Dodatkowo, specjalne uprawnienia należy zdobyć m.in. dla możliwości spawania kotłów gazowych oraz obsługi urządzeń ciśnieniowych.
Uprawnienia spawacza są kluczowym elementem zapewnienia jakości oraz bezpieczeństwa spawanych konstrukcji w przemyśle i zasadniczo żaden szanujący się obiekt nie dopuszcza do pracy spawaczy bez uprawnień. Dlatego też sprawdzenie, czy spawacz posiada odpowiednie przeszkolenie, certyfikacje i regularne egzaminy jest jednym z podstawowych zadań realizowanych przed rozpoczęciem każdej inwestycji w przemyśle.
Jeśli uprawnienia spawacza są zweryfikowane i potwierdzone, w dalszej kolejności wymagane mogą być dokumenty jakościowe dotyczące zarówno całych procesów spawalniczych jak i samych spoin.
Pierwszym z nich jest WPS
WPS (Welding Procedure Specification) w technice spawalniczej to dokument zawierający szczegółowe procedury i parametry spawania, które należy przestrzegać podczas wykonywania określonych złączy spawalniczych. Jest to kluczowy dokument, który precyzuje wszystkie niezbędne informacje dotyczące procesu spawania, w tym rodzaj używanej elektrody lub materiału spawalniczego, prąd i napięcie, rodzaj gazu osłonowego, prędkość spawania, a także wszelkie inne istotne parametry. WPS jest niezwykle istotny zarówno dla spawaczy, jak i inspektorów jakości, ponieważ zapewnia standaryzację i powtarzalność procesu spawania. Dzięki zdefiniowaniu precyzyjnych parametrów, WPS umożliwia uzyskanie spoin o odpowiedniej jakości i wytrzymałości, co ma kluczowe znaczenie zwłaszcza w przypadku zastosowań przemysłowych, gdzie bezpieczeństwo i niezawodność są priorytetem. WPS jest często wymagany w branżach, gdzie spoiny podlegają szczególnym normom i wymaganiom, takim jak przemysł naftowy, lotniczy, stoczniowy czy produkcja konstrukcji stalowych. Dzięki WPS można zapewnić zgodność z normami i przepisami oraz zapewnić odpowiednią jakość spoin spawanych w różnorodnych aplikacjach przemysłowych.
Kolejnym dokumentem jest certyfikat WPQR
WPQR (Welding Procedure Qualification Record) w technice spawalniczej to dokument potwierdzający kwalifikację procedury spawalniczej, najczęściej opisanej wcześniej w WPS. Jest to kluczowy element, który potwierdza, że procedura spawalnicza spełnia określone wymagania jakościowe i jest zdolna do produkowania spoin o odpowiedniej wytrzymałości i jakości. W dokumentacji WPQR zawarte są szczegółowe informacje dotyczące procesu spawania, takie jak używane materiały, parametry spawania, rodzaj elektrody czy gaz osłonowy. Procedura spawalnicza musi zostać przetestowana i zweryfikowana pod kątem zgodności z określonymi standardami jakościowymi, np. normami ISO czy ASME. WPQR jest niezbędny w przypadku kwalifikacji procedur spawalniczych w przemyśle, szczególnie tam, gdzie spoiny podlegają surowym normom i przepisom. Przewiduje się, że dokument ten będzie przechowywany i dostępny dla inspektorów jakości oraz organów certyfikujących, aby potwierdzić zgodność procedury spawalniczej z obowiązującymi standardami.
Wprowadzenie WPQR gwarantuje standaryzację i niezawodność procesu spawania, co ma kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa i jakości w przemyśle, gdzie spoiny mają decydujące znaczenie dla wytrzymałości i integralności konstrukcji.
Dalej, już w trakcie procesu spawania, wykonuje się WPR.
WPR (Welding Procedure Record) to dokument istotny w technice spawalniczej, który zawiera szczegółowe informacje na temat procedury spawania. Jest to rodzaj protokołu, który rejestruje wszystkie kluczowe dane dotyczące procesu spawania, aby zapewnić powtarzalność i standaryzację. WPR zawiera informacje dotyczące użytych materiałów, takich jak rodzaj i specyfikacja spawanej stali czy stopu, rodzaj elektrody czy drutu spawalniczego, a także parametry spawania, takie jak prąd, napięcie, prędkość spawania oraz rodzaj i skład gazu osłonowego.
Dokumentacja WPR jest istotna zarówno dla spawaczy, jak i inspektorów jakości, ponieważ umożliwia monitorowanie procesu spawania i zapewnienie zgodności z określonymi standardami jakościowymi. Dzięki dokumentacji WPR można także śledzić ewentualne problemy podczas procesu spawania i podejmować odpowiednie działania korygujące. WPR jest nieodłącznym elementem procesu spawalniczego w przemyśle, gdzie jakość i niezawodność spoin mają kluczowe znaczenie. Dzięki dokładnej dokumentacji procesu spawania możliwe jest zapewnienie bezpieczeństwa oraz jakości spoin w różnorodnych zastosowaniach przemysłowych.
Podsumujmy zatem informacje o WPS, WPQR i WPR a także ścieżkę ich tworzenia.
WPS to specyfikacja procedury spawania, która opisuje szczegółowo sposób wykonania spoiny, włączając w to rodzaj elektrody, prąd, napięcie, rodzaj gazu osłonowego i inne istotne parametry. WPS jest dokumentem najczęściej przygotowywanym raz na całą firmę spawalniczą i wykorzystywany jest jako wytyczna dla spawaczy, zapewniając standaryzację i powtarzalność procesu spawania. Zatem dokument ten przygotowuje się zanim jakikolwiek spaw zostanie wykonany. WPS opracowywany jest najczęściej przez spawalnika, technologa spawania lub inżyniera spawalnika zatrudnionego w firmie lub działającego na własny rachunek
WPQR to zapis kwalifikacji procedury spawania, potwierdzająca zdolność określonej procedury opisanej wcześniej w WPS, do wytwarzania spoin o odpowiedniej jakości. Dokument ten zawiera szczegółowe informacje o przetestowanej procedurze spawania, w tym parametry, materiały i wyniki testów jakości. Również przygotowuje się go raz na całą firmę, a do jego wystawienia potrzebne jest wykonanie kwalifikowanych spoin. WPQR przeprowadza się na podstawie dokumentacji WPS a sam dokument wydawany przez jednostkę notyfikowaną, czyli niezależną instytucję, która posiada uprawnienia do przeprowadzania badań i kwalifikowania technologii spawania.
Z kolei WPR to dokumentacja zawierająca szczegółowe informacje dotyczące konkretnego procesu spawania, takie jak materiały, parametry spawania oraz wyniki testów jakościowych konkretnych spoin wykonanych np. na obiekcie. Jest to rodzaj raportu, który śledzi cały proces spawania, począwszy od przygotowania materiałów, przez wykonanie spoiny, aż do kontroli jakości. Dokument przygotowuje przez spawacz lub technolog spawania na podstawie zatwierdzonego WPS.
Zatem droga pozyskania dokumentów powinna być następująca:
WPS -> WPQR -> WPR
Przy czym WPS i WPQR są dokumentami przygotowywanymi przed wykonaniem prac obiektowych, najczęściej dla całej firmy (lub osoby fizycznej zatrudniającej spawaczy) a WPR ma charakter powykonawczy i jest przygotowywany indywidualnie dla konkretnego zadania, już po wykonaniu spoin na obiekcie lub warsztacie.
Kolejnym z osobliwych dokumentów, o warto wspomnieć, który może być wymagany podczas realizacji inwestycji jest paszport zbiornika ciśnieniowego.
Jest to powykonawczy dokument, który zawiera wszystkie istotne informacje dotyczące procesu produkcji, standardu jakości oraz danych technicznych zbiornika. W dużym skrócie, jest to rodzaj dokumentacji, która odzwierciedla historię zbiornika od jego projektowania, poprzez wykonanie, aż do użytkowania.
Paszport zbiornika ciśnieniowego zawiera szczegółowe dane dotyczące materiałów użytych do produkcji zbiornika, metody spawania i montażu, parametry spawania, wyniki testów nieniszczących oraz wszelkie inne istotne informacje dotyczące kontroli jakości i bezpieczeństwa. Dodatkowo, może zawierać informacje o wydanej kwalifikacji spawaczy oraz przeprowadzonych badaniach ciśnieniowych. Paszport zbiornika ciśnieniowego jest niezbędnym narzędziem dla producentów, użytkowników oraz organów certyfikujących takich jak UDT, ponieważ zapewnia pełną przejrzystość i potwierdzenie przeprowadzenia całego procesu produkcji zbiornika. Umożliwia też śledzenie historii zbiornika, jego stanu technicznego oraz zapewnienie zgodności z określonymi normami i przepisami dotyczącymi bezpieczeństwa. W rezultacie, paszport zbiornika ciśnieniowego stanowi kluczowy element zapewnienia jakości i bezpieczeństwa w przemyśle, gdzie zbiorniki ciśnieniowe są wykorzystywane do przechowywania i przetwarzania substancji pod wysokim ciśnieniem.
Oczywiście, warto zaznaczyć, że ten artykuł opisuje tylko niektóre z najczęściej występujących dokumentów jakościowych, wymaganych podczas realizacji inwestycji w przemyśle lecz nie wyczerpuje tematu w 100%, ponieważ wszystko zależy od osobliwych wymagań projektu, Inwestora czy nawet całego sektora produkcji. Niemniej wyżej wymieniony zestaw dość często jest „przewija” się przez projekty w różnych branżach, w związku z tym, warto jest zapamiętać ich charakterystykę.
